Bəşəriyyətə yeni təhdid – İslandiya ağcaqanadları yayılsa…
- 2026.04.17 19:45
- 121 Baxış
Islandiyada ağcaqanadlar genişmiqyaslı ətraf mühit dəyişikliyinin əlamətidir və bu ağcaqanadlar bütün bəşəriyyətə təhdid ola bilər.
Medicina.az xəbər verir ki, İslandiya son 100 ildə uzun müddətdir ağcaqanadlardan azad olan yeganə Arktika ölkəsi idi. Lakin 2025-ci ildə həşəratlar ilk dəfə Reykyavikin şimalında aşkar edilib.
Alimlər bunun regionda genişmiqyaslı ətraf mühit dəyişikliyinin əlaməti olduğuna inanırlar.
Arktika planetin qalan hissəsindən təxminən dörd dəfə daha sürətli istiləşir. Bu, bir çox növün yaşayış mühitini dəyişir: daha uzun yay və meşə yanğınları kimi daha tez-tez baş verən təbii pozuntular həşəratların çoxalması üçün əlverişli mühit yaradır.
Ağcaqanadlar yalnız bir nümunədir. Arktika ekosistemlərdə mühüm rol oynayan çoxsaylı artropodların (hörümçəklər və həşəratlar da daxil olmaqla) evidir: onlar bitkiləri tozlandırır, üzvi maddələri parçalayır və heyvanlar üçün qida təmin edir. Bu orqanizmlər ətraf mühit dəyişikliklərinə son dərəcə həssasdırlar və iqlim proseslərinin göstəricisi kimi xidmət edə bilərlər.
Alimlər qeyd edirlər ki, dəyişikliklər artıq heyvanlara təsir göstərir. Məsələn, Arktika quşları balalarının yumurtadan çıxması ilə qidalandıqları həşəratların ortaya çıxması arasındakı sinxronluğu itirirlər. Şimal maralı və karibu parazitlərin və qan əmən həşəratların sayının artması ilə üzləşir ki, bu da onların fiziki vəziyyətini və reproduktiv fəaliyyətini azaldır.
Əlavə bir təhlükə tundra bitki örtüyünü məhv edə bilən həşərat zərərvericilərinin yayılmasından irəli gəlir. Bu, qida dövranına, səth əksetmə qabiliyyətinə və torpağın temperaturuna təsir göstərir, əbədi buzlaqların əriməsini və istixana qazlarının buraxılmasını sürətləndirir.
Tədqiqatçıların fikrincə, İslandiyada ağcaqanadların peyda olması yalnız başlanğıcdır.
Bu arada, Arktikada artropodların sistematik monitorinqi demək olar ki, yoxdur. Alimlər vurğulayırlar ki, əlaqələndirilmiş beynəlxalq müşahidələr olmadan dəyişikliklərin miqyasını qiymətləndirmək və xəstəliklərin yayılması da daxil olmaqla təhdidlərə dərhal reaksiya vermək mümkün deyil.
Mümkün bir həll yolu nəzərdən keçirilir: Arktika Şurası və onun biomüxtəlifliyin monitorinq proqramını əhatə edən vahid müşahidə sisteminin yaradılması.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, ağcaqanadların peyda olması daha dərin proseslərin siqnalıdır. Onların fikrincə, sual artıq dəyişikliklərin baş verib-verməyəcəyi deyil, onları vaxtında aşkar edib-etməyəcəyidir.
Aygün Musayeva
MEDİCİNA.AZ
Ən Çox Oxunanlar
Yeni Xəbərlər
