Qadınlar kişilərdən niyə daha uzun yaşayır? – ALİMLƏR AÇIQLADI
- 2026.04.02 16:46
- 108 Baxış
Cinslər arasında ömür uzunluğundakı fərq təxminən 10 ildir (qadınlar üçün 78 il, kişilər üçün 68 il). Bu fərq tarixən həmişə mövcud olub.
Bu qanunauyğunluq gəlir səviyyəsindən, yaşayış yerindən və digər amillərdən asılı deyil. Bu, təkcə insanlarda deyil, həm də heyvanlarda müşahidə olunur - dişilər kişilərdən daha uzun yaşayırlar.
Medicina.az xəbər verir ki, nevroloq dr. Dena Dubai bunun elmi –tibbi tərəflərini izah edib:
"Aclıq və ya epidemiya dövründə belə ömür uzunluğunda bir fərq görürük. Bu, universal bir qanunauyğunluqdur".
Qadınlar üçün daha uzun ömür həmişə daha yaxşı həyat yaşaması demək deyil.
"Qadınların orta hesabla kişilərə nisbətən daha aşağı sağlam ömür müddəti (ciddi xəstəlik olmadan ümumi ömür illərinin sayı) var. Yaşlılıq dövründə qadınlar ümumiyyətlə fiziki cəhətdən daha həssas olur və kişilərə nisbətən xroniki xəstəliklərə daha çox tutulurlar. Menopozdan sonra qadınlarda ürək-damar xəstəlikləri və Alzheimer xəstəliyinə tutulma riski daha yüksəkdir".
Qadınların daha uzun ömür müddətinə təsir edə biləcək amillər bunlardır.
1. Genetika
Qadının XX xromosom komplementi ömrə təsir edir, baxmayaraq ki, dəqiq mexanizm hələ də məlum deyil. Məsələn, 2018-ci ildə aparılan bir araşdırmada Dena Dubal və həmkarları fərqli xromosom komplementləri olan genetik modifikasiya olunmuş siçanlar üzərində təcrübələr aparıblar. Onlar müxtəlif genetik modifikasiyalardan asılı olmayaraq, XX xromosom komplementləri olan siçanlar daha uzun yaşadıqlarını aşkar ediblər.
Epigenetika - həyat tərzinin və ətraf mühitin (məsələn, iqlim və ya xroniki stress) müəyyən genlərin fəaliyyətinə təsiri də rol oynaya bilər.
2. Hormonlar
Məlumatlar göstərir ki, ən azı menopozdan əvvəl qadınların immun sistemləri kişilərə nisbətən daha yaxşı işləyir və təhlükələrlə mübarizədə daha təsirli olur. Kişilərin immun sistemləri infeksiyalarla mübarizədə daha az təsirlidir ki, bu da onların orta ömrünü azaldır.
Kişi cinsi hormonu testosteron antikor istehsalını da daxil olmaqla immun sistemini qismən basqılaya bilər. Digər tərəfdən, qadın cinsi hormonu estrogen bu prosesi gücləndirir.
Estrogen həmçinin antioksidant xüsusiyyətlərə malikdir və bədənin hüceyrələrini zədələnmədən qoruyur.
"Təkamül baxımından, biz kompromislər görürük - kişi bədəni daha çox nəsil yetişdirmək üçün hazırlanıb. Qadınlar üçün uşaqlarına tam qulluq edə bilmələri üçün daha uzun müddət sağlam qalmaq daha vacibdir.
2017-ci ildə aparılan bir araşdırma, menopozun daha gec (50 yaşdan sonra) başlayan qadınların, orta hesabla, bu prosesə daha tez başlayanlara nisbətən uzun yaşadıqlarını müəyyən etdi. Menopoz zamanı qadınlarda estrogen səviyyəsi aşağı düşür və immun sistemi zəifləyir.
3. Həyat tərzi və davranış
Cinslər arasında davranış fərqləri də əhəmiyyətli rol oynayır. Qadınlar, orta hesabla, kişilərə nisbətən daha az siqaret çəkir və daha az spirtli içki qəbul edirlər. Siqaret çəkmək və spirtli içki istehlakı kişi ölümünün artmasına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir.
Qadınlar da daha ehtiyatlıdırlar və sağlamlıqlarına daha yaxşı qulluq edirlər. Bundan əlavə, qadınlar, orta hesabla, daha ünsiyyətcildir və məlumdur ki, sosial qarşılıqlı əlaqənin olmaması və tənhalıq hissləri zehni və hətta fiziki sağlamlığa çox mənfi təsir göstərə bilər.
Nəhayət, qadınlar narkotik dozasının həddindən artıq qəbulundan daha az ölür və daha az intihar edirlər.
4. Xarici amillər
Kişilərin zorakılıqla ölmə ehtimalı qadınlara nisbətən daha yüksəkdir - məsələn, döyüşdə və ya cinayətdə.
COVID-19 pandemiyası zamanı kişilər də qadınlara nisbətən daha çox ölürdülər. Səbəblərdən biri artıq qeyd olunan zəif immun sistemidir. Tədqiqatların göstərdiyi kimi, digər səbəb kişilərin infeksiya riskinin daha yüksək olduğu vəziyyətlərdə olma ehtimalının daha yüksək olmasıdır - onlar müəyyən fəaliyyət növləri ilə (məsələn, ünsiyyət) məşğul olmağa daha çox meylli idilər.
Aygün Musayeva
Ən Çox Oxunanlar
Yeni Xəbərlər
