Nüvə partlayışı zamanı nə etməli? – Bu 5 səhvə yol verməyin
- 2026.11.02 15:58
- 331 Baxış
Son hadisələrdən qaynaqlanaraq, təəssüf ki, bu gün biz ən pis ssenariləri, o cümlədən nüvə müharibəsinin başlanması ehtimalını nəzərdən keçirməliyik. Ötən əsrdə atom bombasının ixtirası, onun yaradılmasında iştirak edən alimlərin – həm Rusiyada, həm də ABŞ-da – həyatını əbədi olaraq dəyişdi.
Kəşflərinin dəhşətli nəticələrini dərk edən bu alimlər nüvə tərksilahını dəstəkləmək üçün birləşdilər. Daha sonra, "Manhetten layihəsi"nin iştirakçıları "Qiyamət Saatı"nı (Doomsday Clock) yaratdılar; bu, gecə yarısının nüvə fəlakətini simvolizə etdiyi metaforik bir saatdır. Bu gün saatın əqrəbləri gecə yarısına 100 saniyə qalmışı göstərir ki, bu da dünyamızın nə qədər kövrək olduğunu və onu nə qədər asanlıqla itirə biləcəyimizi vurğulayır.
Medicina.az ən pis senaridə insanların nə etməli olduğu barədə əsas planı təqdim edir:
Nüvə bombasının partlamasından sonra "göbələkvari bulud" yaranır.
Radiasiya maddəni ionlaşdırmaq qabiliyyətinə malik fotonlar, digər elementar hissəciklər və ya atom nüvələri axınından ibarətdir.
Əvvəla, ionlaşdırıcı şüalanma və ya sadəcə radiasiya mənbədən yayılan və fəzada işıq sürəti ilə hərəkət edən enerjidir. Bu enerji elektrik sahəsinə və onunla əlaqəli maqnit sahəsinə malikdir ki, bu da dalğavari effekt yaradır.
Bu gün qlobal nüvə arsenalı "Soyuq müharibə" dövründəkindən qat-qat güclüdür. Müasir döyüş başlıqları Xirosima və Naqasakiyə atılan bombaların vurduğu zərərdən minlərlə dəfə böyük dağıntı törətmək iqtidarındadır.
Bir neçə il əvvəl tədqiqatçılar belə bir hadisə zamanı sağ qala biləcək insanların sayını maksimuma çatdırmaq üçün yeni riyazi model hazırladılar.
Kaliforniyadakı Lourens Livermor Milli Laboratoriyasının fiziki Maykl Dillon tərəfindən işlənib hazırlanan bu model, ABŞ hökumətinin nüvə sığınacaqları ilə bağlı əlavə tədqiqatlara çağırışından sonra ərsəyə gəlib. Ehtimal olunan nüvə müharibəsi zamanı vəziyyət qətiyyətli addımlar tələb edəcək və hansı tədbirlərin görülməli olduğunu bilmək olduqca vacibdir. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, nüvə döyüş başlıqları hədəflərə adətən raketlər vasitəsilə çatdırılır. Biz əvvəllər ballistik və qanadlı raketlər, eləcə də digər raket sistemləri arasındakı fərqlərdən bəhs etmişdik. Bəs qarşınızda qəfil "göbələkvari bulud" peyda olarsa, nə etməlisiniz?
İlk bir neçə dəqiqə qaydası"
Nüvə qurğusu partladıqda, nəhəng bir atəş kürəsi əmələ gəlir. Bu alov kürəsinin daxilindəki hər şey – torpaq və su da daxil olmaqla – buxarlanır və yuxarıya doğru daşınaraq, nüvə partlayışı ilə əlaqələndirilən o məşhur "göbələkvari bulud"u əmələ gətirir. Nüvə qurğusundan yaranan radioaktiv maddələr buludun içərisindəki buxarlanmış maddələrlə qarışır.
Əgər təsir zonasında olsanız, taktiki nüvə silahları da strateji nüvə silahları qədər təhlükəli ola bilər. Hətta bəzi cəhətlərdən onlar daha çox narahatlıq doğurur, çünki hərbi münaqişələrdə onlardan istifadə ehtimalı daha yüksək hesab olunur. Biz burada taktiki nüvə silahları haqqında ətraflı məlumat vermişik.
Buxarlanmış radioaktiv maddələr soyuduqca kondensasiya olunaraq toz kimi hissəciklərə çevrilir. Daha sonra bu kondensasiya olunmuş radioaktiv maddələr Yerə qayıdır və "radioaktiv çöküntü" adlanan hadisəni yaradır. Çöküntülər hissəciklər şəklində düşdüyü üçün külək vasitəsilə uzun məsafələrə daşına bilir.
Birinci qayda: açıq havada nə qədər uzun müddət qalsanız, bir o qədər çox radiasiya dozası alacaqsınız. Əgər hazırkı sığınacağınız yetərli deyilsə və daha yaxşı bir sığınacaq 5 dəqiqəlik məsafədədirsə, mümkün qədər tez ora getməlisiniz — ən yaxşısı, partlayışdan sonra ən geci 30 dəqiqə ərzində.
Ən yaxın sığınacağa getməzdən əvvəl zəruri əşyaları toplayın: fənər və ehtiyat batareyalar, batareya ilə işləyən radio, ilk yardım çantası və lazım olan dərmanlar, həmçinin qida və su. Fövqəladə hallar üçün konserv açan, nağd pul, kredit kartları və möhkəm ayaqqabıların da əlinizin altında olması məqsədəuyğundur. İdeal halda, bu əşyaları əvvəlcədən hazırlayıb saxlamalısınız ki, böhran anında qiymətli vaxtınızı itirməyəsiniz.
Açıq ərazilərdə qorunma və sığınacaq seçimi
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) tövsiyələrinə əsasən, partlayışa yaxın ərazidə olsanız, ilk addım gözlərinizi yummaqdır ki, görmə qabiliyyətinizə zərər dəyməsin. Daha sonra, qollarınızı bədəninizin altına yığaraq yerə uzanın. İki zərbə dalğası keçənə qədər bu vəziyyətdə, tamamilə hərəkətsiz qalın.
Əgər partlayış zamanı açıq havadasınızsa, burnunuzu və ağzınızı örtmək üçün şərf və ya dəsmal kimi bir şey tapın. Paltarlarınızdakı radioaktiv çöküntüləri təmizləyərkən mütləq üzünüzü örtün.
Nüvə müharibəsi yuxarı atmosfer qatlarına 150 milyon metrik ton his (karbon hissəcikləri) buraxılmasına səbəb olardı.
Nüvə müharibəsi yuxarı atmosfer qatlarına 150 milyon metrik ton his (karbon hissəcikləri) buraxılmasına səbəb olardı. Sığınacaq seçərkən (məsələn, zirzəmi və ya hər hansı yeraltı məkan), onun küləyin əsdiyi istiqamətin əks tərəfində (küləyin gəldiyi istiqamətdə) yerləşdiyinə əmin olun. Sığınacağa çatdıqdan sonra geyiminizi çıxarın, çünki o, çirklənmiş ola bilər. Vəziyyət imkan verirsə, sığınacağa girməzdən əvvəl duş qəbul edin və təmiz paltar geyinin.
Partlayışdan sonra sığınacaqda görülməli olan tədbirlər
Əgər nüvə partlayışından sağ çıxıb təhlükəsiz bir yerə çatmısınızsa, aşağıdakı addımları izləyin:
Radioaktiv çöküntü buludu keçənə qədər ağzınızı və burnunuzu tibbi maska və ya başqa bir materialla örtün. Həmçinin, havalandırma sistemlərini söndürün və bütün qapıları bağlayın.
Radioaktiv çöküntü buludu dağıldıqdan sonra, havanın dövr etməsi üçün qapı və pəncərələri aça bilərsiniz. Rəsmi qurumlar təhlükəsizliyin təmin olunduğunu və çıxmağın mümkün olduğunu elan edənə qədər içəridə qalın.
Məlumat və təlimatlar almaq üçün yerli radio və ya televiziyaya qulaq asın. Rəsmi qurumlar sizə sığınacaqda qalmağı və ya partlayış mərkəzindən daha uzaqda yerləşən daha təhlükəsiz bir yerə təxliyə olunmağı tapşıra bilər.
Əgər hər hansı bir səbəbdən sığınacağı tərk etməli olsanız, ağzınızı və burnunuzu nəm dəsmal ilə örtün.
Ehtiyatda saxladığınız qida və içməli sudan istifadə edin. Yerli təzə məhsulları yeməyin və açıq mənbələrdən su içməyin. Şüşələnmiş su için və hermetik bağlanmış qablardakı qidaları yeyin.
Əgər xəsarət almısınızsa, açıq yaraları təmizləyin və onlara ilkin tibbi yardım göstərin.
Kalium yodid: istifadə şərtləri və yalnız qalxanabənzər vəzin qorunması
Radioaktiv çöküntü partlayışın ən ağır nəticələrindən biri olduğu üçün, səlahiyyətli orqanlar qalxanabənzər vəzin radioaktiv maddələri udmasının qarşısını alan kalium yodiddən (KI) istifadə etməyi tövsiyə edə bilərlər. Vacib qeyd: KI (kalium yodid) yalnız qalxanabənzər vəzi qoruyur, bədənin digər hissələrini yox.
Evdəki ilk yardım çantasında kalium yodid tabletinin olması, qəza və ya partlayış baş verdiyi təqdirdə qalxanabənzər vəz xərçənginin qarşısını almağa kömək edə bilər. Adi xörək duzu və yodla zəngin qidalar, radiasiyanın qalxanabənzər vəzə daxil olmasının qarşısını almaq üçün kifayət qədər yod ehtiva etmir. Xörək duzundan və ya qida məhsullarından KI-nin əvəzedicisi kimi istifadə etməyin! Yod profilaktikası qalxanabənzər vəzini radioaktiv yod izotoplarının zərərli təsirlərindən qorumaq məqsədi daşıyır. Kalium yodid yalnız nüvə partlayışı nəticəsində yayılan konkret radioaktiv maddələr müəyyən edildikdən sonra qəbul edilməlidir.
Kalium yodidin bir dozası qalxanabənzər vəzini 24 saat müddətində qoruyur. Əksər hallarda, təyin olunmuş miqdarda bir doza qorunma üçün kifayətdir. Özünüzü və yaxınlarınızı qoruyun. Unutmayın ki, hazırlıqlı olmaq daha yaxşıdır.
Aygün Musayeva
Ən Çox Oxunanlar
Yeni Xəbərlər
